ژبەر هەستیارییا كاودانێ وەلاتی سوریا و ئەو گورانكاری یێت كو دهێنە چاڤەرێ كرن روی بدەن، ب تایبەتی بو روناهی ئێخستنە سەر پرسا كورد و رەوشا ئوپوزسیونا كوردی و پەیوەندی دگەل ئوپوزسیونا عەرەبی و ئەنجومەنێ نیشتمانی و هێز ولایەنێت جۆداجۆدا، هەروەتووڤ ژ بوی ڤەخویندنا دەم پێشا گەلێ كورد ل سوریا، مە ب فەر زانی كو هەڤدیتنەكێ دگەل بەرێز پرۆفسور . دكتور هەڤال میرو، كەسایەتیێ ناڤدارێ ئەكادیمی و سیاسەتڤانێ خەباتگێرێ كورد، ماموستایێ زانینگەهێ لوارێ سیاسەتا نێڤ دەولەتی ل زانكویا ماربۆرگ ل ئەلمانیا و سەروكێ دەزگەهی ئەلمانی- كوردی هارمان ساز بكەین كو ئەڤە دەقێ وێ هەڤدیتنێ یە.

پرسیار : رەوشا نها یا سوریا ب گشتی چەوایە ؟

بەرسڤ : بەری هەر تشتی ئەز سوپاسیا دەزگەهێ هەرمان و مالپەرا ڤی دەزگەهی دكەم . رەوشا سوریا د قوناغا بەرەڤ هەڕفاندنێدایە ب تایبەتی دهێلێن ئاسایشی، لەشكەری، دامەزراوەیی، ئابوری و دبلوماسیدا دهەڕفینەك مسوگەردا بەردەوام دكەت . ئانكو سوریا د قوناغا ڤەگوهاستنێ و شورەشگێری و گوڕاندنێن دیروكی دا دمەشیت . هەر چەندە رژێما سوری و روسیا و چەند لایەنێت دی هەول ددەن ژی، لێ هەولدانێن وان زور درەنگن و ڤالانە .

پرسیار : رەوشا ئۆپۆزسیونا سوریا چەوایە ؟

بەرسڤ : مخابن هەتا نها گوتارا ئۆپۆزسیونا كوردی و عەرەبی نەبویە یەك گوتار، زیدەتر گوتارا كوردی – كوردی و هەروەتووڤ عەرەبی – سوری لسەر پایا ئایدیولوژی، كەسێتی و حزبایەتی و بەرژەوەندخوارزی، مینا سالێن 1960-1980 بێهتر خوە نیشان ددەت . ئانكو هێشتا هەر هێز، پارتی و كەسایەتی دخوازن خوە بەری دوزێ و بەری پرسا رزگاریێ و نەتەوایەتیێ دەر بخن هولێ . هێشتا دخوازن حساباتێن كەڤن یێن ئایدیولوژی، حزبایەتی و كەسێتی ب هەڤڕە بناڤێ پرسا سوریا و كوردان و خوینا شەهیدان دروست بكەن . ئەڤ كێماسی و ئەڤ ناكوكی زور بەرزە، هەر چاوا بە رەوشا كو نها ئۆپۆزسیونا سوری- كوردی تێدایە تێرا قوناغا نوی ناكەت . دڤێت پرسا نەتەوی، یەكبونا تەڤگەرا تەڤاهیا گەلێ كورد ببیت یەك، لێ لسەر رێبازا نەتەوی و تەكنوكراتی و موئەهەلاتان بە . ئانكو سیستەم، رێباز و مێنتالیتا گوندایەتی فیئودال و حزبایەتیا كەسوكی نەما دكاریت ب ڤێ قوناغێ ڕابژیت و ئەگەر وەسا بەردەوام بكن و شورەشا گەلێ كورد و عەرەب ل سوریا ب ڤی رەنگی بەردەوام بكە، ترێنا (شەمەندەڤەر ) ئازادیێ وێ ژوان ب ڕادیكالی دەرباز ببیت.

پرسیار : پارتی و كەسایەتیێن كورد ب چ ئاوایەكێ تەڤلی شورەشا سوریا بونە ؟ ئەو ب تەنا سەرێ خوەنە ئانكو دگەل ئۆپۆزسیونا سوریا و سۆپایێ ئازاد دا كار دكەن ؟

بەرسڤ : ب راستی د دەستپێكا شورەشا جوانێن سوریا دا یەكسەر چەند پارتی و ژمارەك مەزن ژكەسایەتیێن كورد تەڤلی شورەشێ بوون .ژوان پارتییان، پارتیا (تیارالمستەقبەل ) پارتیا دیموكراتا كوردستانێ نوڤەژین 1970 و ....... هتد و پڕ كەسایەتیێن سیاسی، ئاكادیمی و شورەشگێری تەڤلی ڤێ شورەشێ بونە، د دەمەكێدا كو چەند پارتی و پڕ كەسایەتیێن كو نها ژ نوڤە دخوازن تەڤلی ڤێ شورەشێ ببن بونە و ژ هەموو هێلان ڤە لسەر پایا ناڤدەولەتی (دبلوماسی و لوبێتییان ) خزمەتێن باش كرنە و بەردەوامن د خزمەتا ئازادیێ دا.

پرسیار : گەلۆ ئۆپۆزسیونا سوریا مافێن كوردان ناس دكە ؟

بەرسڤ : د روژا (28/1/2012 ) دەمژمێر 10 ێ شەڤێ گوری دەمێ وەلاتێ (قەتەر ) كاك .د . عەزمی بەشارە، كو ئەو ب خوە رەوشنبیرەك زور ناسكری یە، وەها لسەر TV ئەلجەزیرە گوت : كورد ل سوریێ مافێن هەڤوەلاتیبونێ هەنە، كو ئەو ژی مینا هەر سورییەك تێن دیتن ........ لێ بەرێز كاك (مسعود بارزانی ) وان هان ددەت كو كۆرد وەلاتەك سەر ب خوە بخوازن ! ئو دڤێت ئەم باش ل ڤێ پرسێ دیقەت بكن، ئەم نها لسەر پرسا فیدرالیزمێ و كۆ نفدرالیزمێ د بهیزن، كو كۆرد ل سوریا خوە بو ڤێ رەوشێ ئامادە دكن . ئانكو مخابن هێشتا ڕەئیا عەرەبی و ئیرادا عەرەبی راستیا گەلێ كورد و دیروكا وی یا درێژ ب راستی فێهم نەكریە و قەبول نەكریە ! بەراستی ئەم وەكی دەزگەهێ ئەلمانی – كوردی هەرمان و ( PDK ) نو ڤەژین (1970 )، پرسا كۆ نفیدرالیزمێ ب ریئالیتە باشتر بو سیستەما سوریا، بوڕەئیا گشتی بەلاڤ كریە و بەرسڤا كاك د . بەشارە لسەر TV ئەلجەزیرە، مینا بەرسڤێ بوو، بو ڤێ دیتنا ریئالیتە و ئاكادیمی! لێ هەر چاوا بە هێدی هێدی پرسا كورد ل سوریا و ل جیهانا عەرەبیدا تێ ناسكرن و دێ بیت رێئالیتە.

پرسیار : هون رولێ وەلاتێن هەرێمی د سوریا چەوا دینن ؟ توركیا وەكە دەستپێكێ گەرم و گوڕ نییە، ب دیتناوە چما ؟ هون رولێ ئیران،روسیا و چین چەوا دبینن ؟

بەرسڤ : بەری 8-9 مەهێن بوری من دیاركر كو دەولەتێن هەرێمی مینا توركیا ب پشتگیریا هن دەولەتێن خەلیج دخوازن پرسا سوریا مینا مودێلا (یەمەن ) یان ژی مودێلا (عێراق – ئیران ) ل شامێ پشتی تێكچونا (ئەسەد ) پەیدا بكن، ئانكو مەرەم ئەوە كو كورد ل سوریا مافێن خوە یێن، نەتەوی د سیستەمەك فیدرالی و تەنانەت ئۆتونومی دا ژی ب دەست نەخن . د دیراسەكا خوە دا، كۆ ئەو دیراسەیە ل EU))یەكێتی ئەوروپا و نەتەوێن یەكبویی(UN)و كومكارا عەرەبی و ....... هتد، بەلاڤ بویە، من ئەڤ رەوش ب زەلالی شروڤە كریە و هون د كارن ڤێ شروڤێ یا كو بەری (9) مەهان، من پێشكەشی رەئیا گشتی كریە د ئەرشیڤێ دا ببینن.

پرسیار : ب دیتنا وە پرۆژێ كومكارا عەرەبی وێ سەربكەڤە یان نە؟ پێنگاڤێن پاشی دێ چەوا بن ؟

بەرسڤ : پرۆژێ كومكارا عەرەبی زور گرنگە و وێ ببیتە كلیلا چارەسەركرنا داوی بو پرسا سوریا و نها هەولدانێن نوو هەنە كو ئیرادەیا ناڤدەولەتی ژی ب ئەكتیڤ تەڤلی پرۆژێ خوە بكن .

پرسیار : ب دیتنا وە رژێم وێ بهەڕفە ؟

بەرسڤ : گوری ئاگاهی و بویەرێن داوی، بەلكی پرسا سوریا مینا (یەمەن ) دروژێن دهێن دە بێتە گەنگەشەكرن ! (داخوازییا كومكارا عەرەب و تورك د ڤێ رێچكێ دە ب ئیسرارە ! ) . لێ پرسا هەری نێزیك ئەوە كو (ئەسەد ) وێ هەتا داویێ لبەر خوە بدەت و چێ دبیت كو د داویێ دە خوە بكیشینیت هەرێما (عەلەوییان ) و ل وێرێ كۆنفیدرالیزما (عەلەوی ) دیار بكەت و پرسا سوریا ب گشتی ب ڤێ سیستەمێ ب داوی ببیت ! گروڤەیا (ئێحتیمالا ) نەدوور كو هەتا داوییا مەها ڤێ ئاڤدارێ تەڤاهیا شامێ دێ بهێتە هەڕفاندن و پرسا سوریا مینا سیستەما (عێراق ) ێ بهێتە چارەسەر كرن.

پرسیار : ب دیتنا وە پشتی هەڕفینا رژێما (ئەسەد ) چارەنڤیسێ گەلێ سوریا ب تایبەت ژی گەلێ كورد دێ چەوا بە ؟ وەكە تێ دیتن گەلەك وەلاتان بەرژەوەندیێن خوە یێن تایبەت ل سوریا هەنە و مایتێكرن زۆر ب خۆرتی هەیە، لگوری دیتنا وە مەترسیا شەرێ ناڤخویی هەیە ؟

بەرسڤ : بەلێ نها شەرێ ناڤخویی دەست پێكریە و پشتی هەڕفاندنێ ژی وێ هندەك بەردەوام بكەت ! لێ خوە درێژ ناكەت، ژبەر كو سیناریویا دووەم و سێیەم وێ ببە بەردیل ژ بۆ ب دوای كرنا ڤی شەری.

پرسیار:هێز و لایەنێن كوردی هەتا چەند دهەڤگرتی نە؟ گەلۆ كۆردان بەرهەڤی هەیە ژ بۆ قوناغا پشتی (ئەسەد)؟

بەرسڤ : من د دەستپێكێ دا دیاركر كو هێشتا تەڤگەرا كوردی ب تەڤاڤی نەهاتیە لسەر هەڤ ! ئانكو تەڤگەر، پارتی و كەسایەتیێن كو دەرڤەیێ ئەنجومەنا كوردێن سوریایێ نە، ل هژمار و هێزا كو دڤێ ئەنجومەنێ دانە زێدەترن . ئانكو چ ژ هێلا ژمارێ ڤە و چ ژ هێلا گەرەلی ڤە و چ ژ هێلا دبلوماسی یا ناڤدەولەتیڤە ژی بە، ئو ب ڤی رەنگی نە پارتی و كەسایەتیێن كو هەتا نها هاتنە بەرهەڤ، نكارن داخوازیێن گەلێ كورد، پشتی (ئەسەد ) ب جێ بینن ! لەو ما كۆنفرانسەك گشتی و بەرفرەه دهێت خواستن.

پرسیار: ب دیتناوە چ جورە سیستەم ژ بوی سوریا باشە ؟ئانكو چ سیستەمەك سیاسی ب كێری وی وەلاتی دهێت ؟

بەرسڤ : گوری ریئالیتا ئەتنیكی، جیوگرافی و جڤاكی و دیتنێن ئاكادیمیا سیاسی، سیستەما كۆنفیدرالی بو وەلاتەكێ مینا سوریا باشە .

ژبەر كو ئەم بخوازن یان نە، ئەڤ بو چڵ سال رژیما (ئەسەد ) كۆنفیدرالیزما (عەلەوی ) ب بنگەه و ب دامەزراوەیی و لوجستیكی ئاڤەدان كریە، لەوما ژبوی كو شەڕێ (عەلەوی – سوننی ) ل ئالیەكێ و (كورد –عەرەب ) مسوگەر نەبیت، سیستەما كۆنفیدرال زور هەژی (لایێق ) رەوشا سوریایە ! لێ فیدڕالیزما بەرفرەه ژی باشە.

پرسیار: ئەگەر فیدڕالی ئانكو كۆنفیدڕالی باش بە، گەلۆ ئۆپۆزسیونا سوریا قەبول دكە ؟

بەرسڤ : ب راستی هەتا نها ئۆپۆزسیونا عەرەبی ئوتونومی ژی بو گەلێ كورد قەبول نەكریە و هێشتا پرسا گەلێ كورد ل سوریا ب ریئالیتە، دیروكی و زانستی شروڤە نەكریە، ئانكو هێشتا گەلێ كورد مینا كێم نەتەوەك مێهڤان یان ژی هەڤوەلاتی دبینن ! لەوما تێ خواستن كو تەڤگەرا كورد، هێز، پارتی، سازی و كەسایەتی و هەموو تاكێن كورد ژ هەمی دەمان بێهتر ژ بوی پرسا نەتەوەیی و یەكێتییا تەڤگەرا كورد ل هەڤ بگرن و ب هەڤ ڕاببن یەك ! دڤێت و ئەڤە پێویستیە كە كو پرسا كوردستانێ و پرسا نەتەوی لسەر هەموو پرسێن ئایدیولوژی، حزبایەتی و كەسوكی ڕە بگرن .

پرسیار: هەرێما كوردستانێ هەتا چەند كارتێكرن لسەر رەوشا سوریا ب تایبەت ژی خۆرت كرنا تەڤگەرا كوردان هەیە ؟

بەرسڤ : رولێ هەرێما كوردستانێ ب تایبەت ژی رولێ جەنابێ سەروك بارزانی سەرەكەیە د ڤێ پرسێ دا . ئەم تەڤ دوێ باوەریێ دانە كو پەیاما سەروك بارزانی ئەو بوو كو كورد هەموو گوتارا خوە بكن یەك . ئانكو جەنابێ سەروك بەری هەر تشتی داخوازییا یەكێتیێ كر . بانگە وازا جەنابێ سەروك دلێ هەموو هێز، پارتی، كەسایەتی و رولەپەرێن كورد یێن كو تەڤلی ڤێ كونفرانسێ ژی نەبوونە ژبەر ناكوكی یێن گوندایەتی و مەحسوبیەتێ و .... هتد، هندەك هینك و تەنا كر .ئەڤ ناكوكی ب گشتی ل ژوور هاتن شروڤە كرن . ب راستی تەڤلی بوونا سەروك بارزانی دلێ گەلێ كورد ڕەحەت كر و هەموو شك و گومانێن كو هین ڤەكرینە، ژ هەڤ بەلاڤ كرن و باوەرێن مەزن نوڤەژین كرن ! ل ئالیەك دن، ئەو چەند پارتی و كەسێن كو دڤێ كۆنفرانسێدا جی گرتینە ژی دڤێت باش بانگەوازی ئو گوتنێن سەروك بارزانی شروڤە بكن و بو خزمەتا یەكێتییا بەرفرەه و گشتی خوە ئامادە بكن و ب كار بینن .

پرسیار : هون دەم پێشا كوردان ل سوریا چەوا دبینن ؟

بەرسڤ : ب راستی ئەگەر تەڤگەرا كورد، پارتی، هێز، سازی، كەسایەتی و رولەپەرێن كورد بەری كو (ئەسەد ) تێك بچیت، ب هەڤڕە نەبن یەك و گوتار و ئارمانجێن خوە نەكن یەك و ب یەك دەست، دەنگێ تێكوشینێ نەكن یەك، گەلێ كورد چێدبە ل ئەزمونێ شەڕێ ناڤخوەیی ئێ كو د كورستانا فیدرالی دا، د سالێن (1994-1995 ) پێك هات، راست بێت ! لەوما ژنها ڤە ژ هەموو هێز، پارتی، سازی، كەسایەتیێن نرخ بلند و رولە پەر تێ خوەستن كو ئەم سودێ ژ ئەزمونا كوردستانا فیدرالی وەرگرین و ڤێ تەجروبێ دووبارە نەكن . ل ئالیەك دن رەوشا كوردستانا روژئاڤا (سوریا )، زور نزیكە، ئانكو دژبەرێن هۆندر و هەرێمی و ناڤدەولەتی زور ب هێزن، لەوما چێدبیت ئەڤێ فەرسەندێ ددەستپێكا هەرفاندنا (ئەسەد ) دە، ب دەست بخن، لێ ئەگەر ب هەڤ مژوول بوون، هنگی ئەڤ قوناغە وێ ڤالا دەرباز ببیت و دوژمنێن فیدرۆ- كۆنفیدرالیزما كوردێن سوری وێ باش كارێ خوە بكن.

پرسیار : ل دوایێ ئەگەر جەنابێ وە تشتێن دن هەبن، هون د كارن زێدە بكن یان ژی ئەگەر وە پەیامەك هەبیت بفەرمون؟

بەرسڤ : بانگەوازیا من ژ ئەنجومەنا كوردێن سوریا و هەموو پارتی، هێز و كەسایەتیێن كو دەرڤەیێ ڤی ئەنجومەنی نە، د كۆنفرانسەك نەتەوی و بەرفرە ه دا، تایبەت ب كوردێن سوریا، ددەمەك زور نزیك دا، ل هەڤ كوم ببن و گوتار و ستراتیژیەتا خوە بكن یەك و خوە ژبوی قوناغا پشتی هەڕفاندنا (ئەسەد ) ئامادەبكن و دهەمان دەمدا، مە ژ ئەمریكا و یەكێتی یا ئەوروپا خوەستیە كو رەوشا كوردێن سوریا مسوگەر بكن و ڤێ پرسێ ب (ئەنجومەنی نیشتیمانیێ سوریا ) را زەلال بكن و هیڤیدارم ئەڤ داخوازی د خێراترین دەم دا بێن قەبول كرن . لێ بەری هەر تشتی داخازییا من یەكێتی یا تەڤگەرا كوردە، ژبەر كو هێزا یەكبویی یا كورد، وێ بكارە شامێ و ئیرادا عەرەبی و ناڤدەولەتی ناچار كەت كو ڕاستی و ڕیئالیتەیا گەلێ كورد ل سوریا قەبول بكەت .

هەڤدیتن: مبەشەر حسن حدو

Share this post